Koło łańcuchowe z piastą, bez piasty czy Taper-Lock: dobór do wału i montażu

O wyborze konkretnego wykonania koła rzadko decyduje sam wieniec, ponieważ jego geometria wynika wprost z zastosowanego łańcucha i nie pozostawia miejsca na dowolność. Rozstrzyga strona wału: sposób osadzenia elementu, możliwość jego późniejszego zdjęcia oraz ilość miejsca dostępnego na zabudowę. Poniżej opisane zostały trzy podstawowe rozwiązania konstrukcyjne, parametry potrzebne do zamówienia właściwej części oraz zasady montażu wpływające na trwałość całego przełożenia.

Rodzaje kół łańcuchowych – z piastą, bez piasty i Taper-Lock

Wykonanie bez piasty to płaska tarcza z otworem i rowkiem wpustowym, osadzana bezpośrednio na wale i zabezpieczana osiowo pierścieniem lub tuleją dystansową. Wersja z piastą ma wydłużoną tuleję zwiększającą powierzchnię styku, dzięki czemu możliwe staje się zastosowanie wkrętów dociskowych działających na wpust lub bezpośrednio na powierzchnię wału. W naszym asortymencie dostępne są koła łańcuchowe do łańcuchów rolkowych typu A i B, a także wykonania przeznaczone do maszyn rolniczych oraz do zastosowań przemysłowych, przy czym cała kategoria liczy 268 pozycji katalogowych. Trzecim rozwiązaniem pozostaje Taper-Lock, w którym koło osadza się nie na wale, lecz na rozciętej tulei stożkowej zaciskanej śrubami.

Zalety i ograniczenia poszczególnych rozwiązań konstrukcyjnych

Tarcza bez piasty zajmuje najmniej miejsca wzdłuż osi i kosztuje najmniej, ale wymaga obróbki otworu pod konkretną średnicę, więc każda zmiana wału oznacza kolejną wizytę u tokarza i wydłużenie przestoju maszyny. Piasta pozwala przenieść większy moment obrotowy, ponieważ dłuższe osadzenie rozkłada nacisk na większy odcinek wału i ogranicza rozwalcowanie rowka wpustowego przy pracy udarowej oraz przy częstych rozruchach pod obciążeniem. Taper-Lock daje osadzenie z natury współosiowe oraz demontaż bez ściągacza, co skraca czas naprawy, kosztem większej szerokości zabudowy i ceny obejmującej zarówno koło, jak i tuleję dobraną do średnicy wału. Warto przy tym zauważyć, że w tym systemie wymiana samej tulei pozwala przenieść to samo koło na wał o innej średnicy.

Jak dobrać koło łańcuchowe do wału?

Punktem wyjścia pozostaje łańcuch, ponieważ podziałka oraz liczba rzędów przesądzają o średnicy podziałowej wieńca, liczbie i kształcie zębów oraz szerokości wykonania. Istotny jest przy tym szereg wymiarowy, gdyż łańcuchy typu B odpowiadają normom DIN 8187 i ISO 606 B, a typu A normom DIN 8188 oraz ISO 606 A, przy odmiennych wymiarach rolki i szerokości wewnętrznej ogniwa. Koło z jednego szeregu nie będzie więc współpracować prawidłowo z łańcuchem z drugiego, nawet przy tej samej podziałce nominalnej, a skutkiem takiej pomyłki jest szybkie zużycie zarówno zębów, jak i tulejek łańcucha.

Kluczowe parametry: średnica wału, szerokość, mocowanie

Po stronie wału liczą się trzy wielkości: średnica nominalna, wymiar rowka wpustowego wraz z jego głębokością oraz długość odcinka dostępnego pod osadzenie. Ten ostatni parametr bywa pomijany przy zamawianiu, a to właśnie brak miejsca na tuleję najczęściej wyklucza zastosowanie Taper-Lock w ciasnej zabudowie, zwłaszcza gdy koło pracuje między łożyskiem a ścianą korpusu. 

Osobno ustala się liczbę zębów wynikającą z zakładanego przełożenia, ponieważ przy małej liczbie zębów bieg łańcucha na wieńcu staje się mniej równomierny, co przekłada się na drgania przenoszone na łożyska i głośniejszą pracę napędu. Znaczenie mają również warunki eksploatacji, gdyż zapylenie oraz wilgoć przyspieszają ścieranie i korozję, a przy napędach trudno dostępnych warto uwzględnić możliwość regularnego smarowania. Przed zamówieniem warto zebrać:

• podziałkę łańcucha oraz liczbę rzędów,
• typ łańcucha, czyli szereg A albo B,
• liczbę zębów wynikającą z przełożenia,
• średnicę wału i wymiar rowka wpustowego,
• długość odcinka wału pod osadzenie.

Montaż koła łańcuchowego – praktyczne wskazówki i błędy do uniknięcia

Oba koła muszą znaleźć się w jednej płaszczyźnie, ponieważ przesunięcie osiowe powoduje wybieganie łańcucha oraz zużycie boków zębów, przy czym ustawienie sprawdza się liniałem przyłożonym do czół obu wieńców, a nie na oko. Kolejnym krokiem jest zabezpieczenie osiowe elementu, czyli dokręcenie wkrętów dociskowych albo pierścienia, natomiast przy tulei stożkowej śruby dokręca się stopniowo i na przemian, gdyż jednostronny zacisk prowadzi do wypaczenia tulei, a w skrajnym przypadku do jej pęknięcia po kilku godzinach pracy.

Osobną kwestią pozostaje zwis łańcucha, ponieważ napięcie zbyt duże obciąża łożyska i przyspiesza wydłużanie się ogniw, natomiast zbyt małe sprzyja przeskakiwaniu łańcucha na wieńcu przy zmianie obciążenia. Warto również pamiętać o zakresie wymiany, gdyż nowy łańcuch założony na zużyty wieniec zużywa się wyraźnie szybciej, dlatego oba elementy wymienia się zwykle razem, a przy napędach dwustopniowych ocenia się przy okazji stan pozostałych kół. Przy elementach nietypowych lub niedostępnych już u producenta maszyny wykonujemy koła na zamówienie, a pomocne pozostaje przesłanie wymiarów wraz ze zdjęciem zużytej części. W razie wątpliwości przy doborze pomagamy telefonicznie pod numerami 668 547 362, 662 207 711 oraz 502 394 446.

Podsumowanie

• Wykonanie bez piasty jest tańsze i węższe, natomiast piasta daje dłuższe osadzenie i większą zdolność przenoszenia momentu.
• Taper-Lock zapewnia osadzenie współosiowe i demontaż bez ściągacza, ale wymaga miejsca na tuleję.
• Koło musi odpowiadać szeregowi łańcucha, ponieważ typy A i B różnią się wymiarami rolki i ogniwa.
• Do zamówienia potrzebne są podziałka, liczba rzędów i zębów oraz średnica wału z wymiarem rowka wpustowego.
• Koło i łańcuch wymienia się zwykle razem, a oba koła ustawia w jednej płaszczyźnie.

FAQ

Kiedy wybrać koło łańcuchowe z piastą, a kiedy bez piasty?

Koło z piastą sprawdzi się przy większych obciążeniach i konieczności stabilnego mocowania. Koło bez piasty jest lżejsze i tańsze, polecane do prostych, lekkich zastosowań.

Czy system Taper-Lock jest lepszy od klasycznego mocowania?

Taper-Lock zapewnia szybki montaż i demontaż bez potrzeby obróbki wału. Jest szczególnie polecany tam, gdzie liczy się łatwość serwisowania i precyzja osadzenia.

Jakie błędy najczęściej popełnia się przy montażu koła łańcuchowego?

Najczęstsze błędy to niedopasowanie średnicy otworu do wału, brak odpowiedniego zabezpieczenia przed przesunięciem oraz niewłaściwe ustawienie osiowości.

Na co zwrócić uwagę przy doborze koła łańcuchowego do wału?

Ważna jest zgodność średnicy otworu z wałem, odpowiedni sposób mocowania (np. wpust, śruba) oraz materiał i jakość wykonania koła.